مدرسه و دانشگاه ، با سواد شدن كودكان و جوانان است ؛ اما رفوزه شدن عدّه‌اى و واماندن برخى در نيمهء راه ، امرى ضرورى است . از قديم گفته‌اند : لدوا للموت و ابنوا للخراب ؛ براى مردن ، بزاييد و براى ويرانى بنا كنيد . فرزند را براى مردن و خانه را براى خراب شدن نمىخواهند . بلكه غايت حقيقى آنها گرم شدن كانون زندگى و داشتن سرپناهى براى آسايش و آرامش است ؛ ولى مردن و ويران شدن ، امرى ضرورى است . هر غايتى متأخر بالذات است ؛ ولى هر متأخر بالذاتى غايت نيست ؛ چراكه عكس موجبهء كلّيّه ، موجبهء جزئيّه است . « 1 » پاسخ : در تقرير اشكال اكثريت داشتن گنه‌كاران ، سخن به درازا كشيد و بحث غايت بالذات و غايت بالعرض يا غايت حقيقى و امر ضرورى به ميان آمد . اكنون بايد مطابق بيان شيخ الرئيس به اصل اشكال پاسخ دهيم . او مىگويد : و لا يقعنّ عندك أنّ تفاريق الخطايا باتكة لعصمة النّجاة ؛ مبادا گمان كنى كه همهء خطاهاى گوناگون قطع‌كنندهء عصمت رستگارى و نجاتند . گناهان به منزلهء سمومند . برخى از سموم كشنده‌اند ؛ ولى برخى از سموم كشنده نيستند ؛ بلكه تنها عوارضى به دنبال دارند و دير يا زود ، عوارض آنها از بين مىرود . انسان بايد خوب و بد را تميز دهد . بايد بداند چه چيزهايى اسباب نجات و چه چيزهايى اسباب هلاك است . انسان بايد از ميان بدها ، بد و بدتر از يك‌ديگر تميز دهد و بداند كه كدام يك

--> ( 1 ) . ر . ك : الحكمة المتعاليه فى الاسفار العقليّة الاربعه ، ج 7 ، ص 87 .